تاریخ مصور رستاخیز ایران

جلد پنجم مجموعه ی تاریخ مصور ایران به دوره ی مهم و تاثیرگذاری در تاریخ ایران، عراق، قفقاز، افغانستان و فرارود می پردازد. دوره ی گذاره اصطلاحی است که از آن برای ارجاع به اواخر ساسانی تا برآمدن عباسیان استفاده می کنیم، اصطلاحی که به کارگیری اش در زبان فارسی را باید به مرحوم دکتر محمد محمدی ملایری نسبت دهیم در این دوره ساختارهای اجتماعی سیاسی اقتصادی و فرهنگی منطقه ی آسیای غربی و میانه تغییراتی اساسی کردند. با از میان رفتن مرز چند صد ساله ی میان ایران و روم در حاشیه ی رود فرات روابط تجاری و اجتماعی در شرق مدیترانه – مناطق باستانی شام و عراق دستخوش تغییراتی شد که طی آن منطقه ی قدرت واحد پول بر مبنای طلا امپراتوری روم با منطقه ی قدرت واحد پول بر مبنای نقره (امپراتوری سامانی یکی شد. هر دو واحد طلا (دینار) و نقره (درهم) مبنای روابط تجاری اخذ مالیات و انباشت ثروتی شدند که در نهایت به عصر طلایی» عباسیان انجامید.

پیامدهای سیاسی این تغییرات یعنی پایه گذاری حکومتی جدید در منطقه ی شرق مدیترانه در شهر دمشق که پیش تر صرفا شهری در متصرفات شرقی رومی ها بود مختصات قدرت سیاسی را تغییر داد. حکومت اسلامی، بعد از فتوحات در سراسر این مناطق به دنبال جای پایی میگشت که سرانجام آن را در دمشق یافت. هم قسطنطنیه ی شکوهمند دیگر در برابر درخشش دمشق که بر سرزمینی وسیع از اپیریه (اسپانیا) تا فرارود ازیکستان امروزی حکومت میکرد نمایی نداشت و هم از پایتخت شکوهمند ساسانیان، شهرهای ماحوزه یا المدائن و مرکز آنها تیسفون جز ویرانه چیزی نمانده بود.